Studia Archeologiczne XLIV. Przejawy zachowań technologicznych ludzi u schyłku plejstocenu środkowego. Przykłady z Europy Środkowej

Andrzej Wiśniewski
ISBN: 978-83-229-3286-5
Liczba stron: 688
Rok wydania: 2012
Nakład wyczerpany

Książka omawia zachowania technologiczne ludzi archaicznych (człowieka heidelberskiego i neandertalczyka), rekonstruowane w oparciu o pozostałości z Europy Środkowej, datowane na okres od 300 do 130 tys. lat temu. W okresie tym ciężkie narzędzia oraz proste metody wykonywania półsurowca zastąpiono lekkim wyposażeniem, przygotowywanym w sposób bardziej złożony niż dotąd. Praca zasadniczo porusza dwa aspekty. Pierwszy dotyczy zagadnienia rekonstrukcji technologii sensu stricte począwszy od omówienia wykorzystywanych wówczas surowców kamiennych, a skończywszy na próbie oceny funkcji narzędzi. Drugi aspekt wykracza poza problematykę czysto techniczną, odnosi się on bowiem do pytań o podłoże i skutki określonych zjawisk technologicznych. Znaleźć tu można m.in. próbę odpowiedzi na pytanie o znaczenie w kształtowaniu się obrazu kultury materialnej przystosowań do określonego środowiska i wzorców mentalnych. Sporo miejsca poświęcono mechanizmom przewidywania i planowania w codziennych praktykach, a także korzeniom innowacji technicznych i ich trwałości. Praca zawiera liczne ilustracje, wykaz literatury, indeks nazw geograficznych oraz indeks rzeczowy.

Wstęp

Zakres terytorialny i chronologiczny opracowania

Układ pracy

Podziękowania

Rozdział I. Założenia teoretyczne

I.1. Pojęcie technologii i mechanizmy jej działania

I.2. Pojmowanie zjawisk technologicznych

I.2.1. Transmisja informacji w perspektywie neodarwinowskiej

I.2.2. Organizacja technologii

I.2.3. Koncepcje strukturalne: łańcuchy operacji oraz sekwencje redukcji

I.2.4. Próby ujęć liczebnych

I.3. Aktywność technologiczna: pochodzenie i mechanizmy. Implikacje dla niniejszej pracy

Rozdział II. Człowiek

II.1. Gatunki czy gatunek?

II.2. Budowa ciała a zdolności adaptacyjne

II.2.1. Czaszka

II.2.2. Szkielet a przystosowanie oraz koncepcje dotyczące lokomocji

II.2.3. Gesty i kończyny górne

II.2.4. Wydatkowana energia

II.2.5. Problem ochrony przed wpływem niskich temperatur

II.2.6. Lokomocja i wielkość kontrolowanego terytorium

II.3. Długość i tryb życia

II.4. Dieta

II.5. Podział pracy, demografia i wielkość terytorium

II.6. Kwestia języka

Uwagi końcowe

Rozdział III. Stanowiska, środowisko i wiek

III.1. Stratygrafia i formowanie się stanowisk: przykłady

III.1.1. Stanowiska w dolinach rzecznych

III.1.1.a. Markkleeberg

III.1.1.b. Zwochau

III.1.1.c. Hôrka-Ondrej

III.1.2. Przykład stanowiska jeziornego: Neumark-Nord 1

Dolna strefa brzegowa (die untere Uferzone)

Górna strefa brzegowa (die obere Uferzone)

Pozostałe znaleziska

III.1.3. Stanowiska w strefie występowania ostańców: Bečov I, A-III-6 (warstwy 7–8)

III.1.4. Stanowiska jaskiniowe

III.1.4.1. Jaskinia Biśnik

III.1.4.2. Jaskinia Kůlna

III.2. Chronologia znalezisk a modele chronostratygraficzne schyłku plejstocenu środkowego w Europie Środkowej

III.2.1. Podziały chronostratygraficzne

III.2.2. Wiek stanowisk

III.3. Okresy chłodne i ciepłe a pozycja śladów aktywności człowieka u schyłku plejstocenu środkowego

Uwagi końcowe

Rozdział IV. Surowiec kamienny, jego dystrybucja i przetwarzanie

IV.1. Uwagi na temat podejścia do zagadnień surowcowych

IV.1.1. Współczesne rozumienie zjawiska zaopatrywania się w surowce kamienne w paleolicie środkowym

IV.1.2. Metody analizy zjawiska

IV.2. Charakterystyka geograficzna obszarów zaopatrzenia surowcowego

IV.2.1. Pojęcie krajobrazu i sposoby analizy jednostek regionalnych

IV.2.2. Zróżnicowanie geograficzne i surowce kamienne

IV.2.2.a. Geokompleksy północne

Południowa część Kotliny Turyńskiej

Geokompleksy kotlin i dolin środkowej oraz północnej części dorzecza Łaby

Kotlina Raciborska i tereny przyległe

Geokompleksy Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej (Wyżyna Krakowska, Wyżyna Olkuska, Wyżyna Częstochowska i Brama Krakowska)

Geokompleks Przedgórza Iłżeckiego

IV.2.2.b. Geokompleksy południowe

Kotlina Mostecka i jej sąsiedztwo

Płyta Izerska (Jizerská tabule)

Pozostała część Masywu Czeskiego

Geokompleksy położone na południe od pasma Tatr

IV.3. Uzyskiwanie i cyrkulacja surowców kamiennych

IV.4. Surowiec w zbliżeniu

IV.4.1. Przykład Zwochau i Markkleeberg

IV.4.2. Przykład Bečova, stanowisko I, A-III-6

IV.4.3. Uwagi o pozostałych stanowiskach

Uwagi końcowe

Rozdział V. Zróżnicowanie metod wytwórczości półsurowca

V.1. Podstawowa terminologia i metody analizy materiałów związanych z redukcją rdzenia

V.2. Uwagi na temat rodzajów metod wytwórczości półsurowca w Europie Środkowej

V.2.1. System redukcji lewaluaskiej: metody preferencyjne oraz powrotne — jedno- i dwukierunkowe

V.2.1.a. Metoda preferencyjna (Pr)

V.2.1.b. Metoda jedno- i dwukierunkowa powrotna (JDP)

V.2.2. Metody redukcji dośrodkowej o różnym stopniu zaprawy

V.2.2.1. Metoda dośrodkowa odłupkowa powrotna (DPL)

V.2.2.2. System redukcji radialnej i dośrodkowej dyskoidalnej (RDD)

V.2.3. Redukcja jedno- i dwukierunkowa z umiarkowaną zaprawą lub kontrolą powierzchni odbić i oddzielenia odłupka (JD)

V.2.3.1. Metody płaszczyznowa (facjalna) i protopryzmatyczna wykorzystywane do uzyskiwania odłupków, odłupków wydłużonych i wiórów

V.2.4. Inne metody redukcji

V.2.4.1. Metody produkcji odłupków z odłupków (KN)

V.2.4.2. Obróbka rdzeni wielościennych (RW)

V.2.5. Udział techniki bipolarnej w redukcji rdzeni

V.3. Zróżnicowanie metod redukcji rdzenia i jego podłoże

V.3.1. Zróżnicowanie liczebne i czasowo-przestrzenne

V.3.2. Metody, produkty i surowiec

V.3.3. Metody i mobilność

Uwagi końcowe

Rozdział VI. O narzędziach

VI.1. Koncepcje kulturowe i funkcjonalne

VI.2. W kierunku „redukcji”

VI.3. Od modeli adaptacyjnych po wzorce mentalne

VI.3.1. Narzędzia jako element wyposażenia

VI.3.2. Narzędzia kamienne a „wzorce mentalne” i formy narzucone

Uwagi końcowe

Rozdział VII. Wytwórczość i zmienność narzędzi oraz ich funkcja

VII.1. Półsurowiec a narzędzia

VII.1.1. Półsurowiec

VII.1.2. Narzędzia

Podsumowanie

VII.2. Narzędzia zwane zgrzebłami

VII.2.1. Metody analizy transformacji zgrzebeł

VII.2.2. Zróżnicowanie narzędzi

VII.2.3. Morfologia zgrzebeł i jej podłoże

Podsumowanie

VII.3. Narzędzia wnękowe i zębate

VII.3.1. Metody analizy

VII.3.2. Zróżnicowanie narzędzi wnękowych i zębatych

VII.3.3. Narzędzia zębate i wnękowe: sposoby wykonywania i modyfikowania

Podsumowanie

VII.4. Narzędzia z uformowanym wierzchołkiem, tzw. ostrza

VII.4.1. Przegląd materiałów z Europy Środkowej

Podsumowanie

VII.5. Narzędzia z obróbką inwazyjną: formy dwustronne i jednostronne

VII.5.1. Pięściaki

VII.5.1.1. Podstawowe atrybuty narzędzi

VII.5.1.2. Metody analizy

VII.5.1.3. Materiały środkowoeuropejskie

Podsumowanie

VII.5.2. Pozostałe przykłady narzędzi z obróbką inwazyjną

VII.5.2.1. Uwagi na temat definicji i metod analizy tzw. noży

VII.5.2.2. Przykłady noży

VII.5.2.3. Rzadkie kategorie narzędzi z obróbką inwazyjną

Podsumowanie

VII.6. Zagadnienie opraw i funkcji narzędzi

VII.6.1. Oprawy, czyli nowe technologie

VII.6.2. Funkcja narzędzi

Podsumowanie

Uwagi końcowe

Rozdział VIII. Podobieństwa i różnice między wyrobami kamiennymi

VIII.1. Z historii

VIII.2. W kierunku modelu

VIII.2.1. Surowiec a zróżnicowanie

VIII.2.2. Zmiany klimatyczne i przyrodnicze

VIII.2.3. Taktyka i lokalizacja stanowisk

VIII.3. Zróżnicowanie w Europie Środkowej

VIII.3.1. Technokompleks aszelsko-mustierski (późnoaszelski)

VIII.3.2. Grupa stanowisk z wyrobami bifacjalnymi w typie noży

VIII.3.3. Grupa stanowisk z przewagą narzędzi jednostronnych

Uwagi końcowe

Rozdział IX. Aktywność technologiczna i zjawiska o charakterze społeczno-poznawczym

IX.1. Przykłady zróżnicowanych działań: różne oblicza przewidywania (antycypacji) i planowania

IX.1.1. System przewidywania i planowania a odnowa wyposażenia

IX.1.2. Transport

IX.1.3. Różnorodność zachowań technicznych

IX.2. Problem narodzin zaawansowanych technologii

IX.2.1. Perspektywa archeologiczna

IX.2.2. Perspektywa społeczno-poznawcza

Uwagi końcowe

Rozdział X. Aktywność technologiczna człowieka schyłku mezoplejstocenu: kontynuacja czy przełom?

X.1. Zaopatrzenie i wyposażenie

X.2. Wytwórczość półsurowca

X.3. Narzędzia

Zakończenie

Załączniki

Literatura

Summary

Indeks nazw geograficznych

Indeks rzeczowy

Spis rycin

Spis tabel

Kontakt

Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego Sp. z o.o.
Pl. Uniwersytecki 15
50-137 Wrocław
tel./faks 71 375 28 85
biuro@wuwr.com.pl
marketing@wuwr.com.pl

Zapisz się na newsletter