Wrocławskie Studia Wschodnie 23 (2019)

Antoni Kuczyński (red.)

Po dwóch latach życia w poczuciu zagrożenia, w stałej obawie przed wywózką na Sybir (w domu państwa Longchampsów były także przygotowane ubrania, synowie pastowali narciarskie buty, nasłuchiwano, czy już zajechał samochód), lwowianie z ulgą przyjmowali pospieszne opuszczanie Lwowa przez sowietów w czerwcu 1941 roku. Jeszcze nie znali metod terroru stosowanych przez następnego okupanta. Profesor Roman Longchamps de Bérier, dawny student uniwersytetu w Berlinie, znany i ceniony za granicą, również w Niemczech, mógł oczekiwać godnego traktowania. Noc 4 lipca 1941 roku rozwiała wszelkie złudzenia. Detektor zrzucony z wściekłością przez niemieckiego żołnierza z fortepianu, na którym tak chętnie grywał profesor, gruchnął na podłogę salonu ostatnim akordem życia ojca i trzech synów. „Gdy ich wyprowadzali, stałam we drzwiach; szedł najpierw mąż, potem syn najstarszy, potem drugi, wreszcie trzeci. Wszyscy szli, patrząc na mnie”. Zginęli o świcie.

Anna Fastnacht-Stupnicka,
Ojciec i synowie Longchamps de Bérier

Po wybuchu wojny niemiecko-radzieckiej 22 czerwca 1941 roku i zajęciu Lwowa przez Niemców w nocy z 3 na 4 lipca 1941 roku na Wzgórzach Wuleckich niemieccy naziści i ukraińscy nacjonaliści z rozkazu SS-Hauptsturmfürera Hansa Krügera zamordowali dwudziestu pięciu profesorów lwowskich uczelni, wśród nich rozstrzelany przez SS-Vernichtung Komando został Antoni Cieszyński. Tomasz Cieszyński pamięta, że przy aresztowaniu ojca obecni byli Ukraińcy.
Marian Pańczyszyn — ówczesny zastępca dyrektora Państwowego Instytutu Medycznego, którym był Karl Schulze — napisał list do gubernatora Hansa Franka, w którym wyraził radość z powodu rozstrzelania profesorów lwowskich. Zbrodnia ta była bowiem istotnym elementem hitlerowskiego planu wyniszczenia narodu polskiego pod względem kulturalnym i fizycznym.
Tracąc prof. Cieszyńskiego, stomatologia polska poniosła niepowetowaną szkodę. Utraciła wszechstronnego uczonego i badacza polskiej i światowej sławy, koryfeusza wiedzy, autora licznych oryginalnych prac naukowych, pioniera i organizatora polskiej stomatologii oraz społecznika, którego dewizą życiową było: Salus Poloniae suprema lex esto („dobro Polski najwyższym prawem”).
Barbara Bruziewicz-Mikłaszewska,
Polak i Europejczyk — profesor medycyny i stomatolog Antoni Cieszyński (1882–1941) i jego uczniowie

Artykuły

Marek Nalepa, Granice państwowe, narodowe i kulturowe w prozie wspomnieniowej Juliana Ursyna Niemcewicza
Grzegorz Pełczyński, Z dziejów Karaimów litewsko-polskich w XX wieku
Tomasz Landmann, Sprawa białoruska w początkowym okresie kształtowania państwowości II RP — problem polityczny i społeczno-kulturowy czy niewykorzysta-na szansa konsolidacji narodowej?
Stanisław Ciesielski, Stalin przeciwko Pokrowskiemu. Z dziejów stalinowskiej „polityki historycznej”
Katarzyna Michalewicz, Relacje Polonii harbińskiej z ludnością japońską w latach 1932–1937
Natalia Maria Kotrys, Województwo poleskie w polskich reportażach z okresu dwudziestolecia międzywojennego — wybrane aspekty
Albin Głowacki, Dzieje Związku Patriotów Polskich w historiografii radzieckiej i poradzieckiej
Miscellanea
Viktor Akopyan, Viktor Ermakov, Ludmila Milyaeva, The policy of the conversion of the Soviet Gipsies to a settled and agricultural way of life in the south of Russia in the 1920s–1930s
Dorota Skotarczak, Kilka uwag na temat stalinizmu (w świetle pamiętników Lubow Orłowej)
Tomasz Dudek, Kasper Weigel (1880–1941) — profesor i rektor Politechniki Lwowskiej  
Tomasz Skrzyński, W Wojskach Kolejowych i na Politechnice Lwowskiej — Roman Witkiewicz (1886–1941)
Anna Fastnacht-Stupnicka, Ojciec i synowie Longchamps de Bérier
Barbara Bruziewicz-Mikłaszewska, Polak i Europejczyk — profesor medycyny i stomatolog Antoni Cieszyński (1882–1941) i jego uczniowie
Recenzje
Swietłana Mulina, Migranci wbrew swej woli. Adaptacja zesłanych powstańców styczniowych na Syberii Zachodniej (Dorota Paśko-Koneczniak)
Andrzej Woźniak, Dobry Europejczyk w Tyflisie. Śladami Artura Leista (Anna Milewska-Młynik)
Wojciech Śleczyński, Historia w służbie polityki. Zmiany polityczne a konstruowanie przekazu historycznego na ziemiach białoruskich w XX i XXI wieku (Zdzisław J. Winnicki)
Marek Nalepa, Porozbiorowe migracje w literaturze późnego oświecenia. Studia nad wybranymi tekstami (Anna Fastnacht-Stupnicka)
Kronika
Paweł Fiktus, „What remains of Galicia? Continuities — ruptures — perspectives”, czyli o Galicji na Uniwersytecie Wiedeńskim, 19–21 kwietnia 2018 roku
Anna Król, Ajnowie, górale i Bronisław Piłsudski. O wystawie
Wioletta Laskowska-Smoczyńska, IV Międzynarodowa Konferencja Poświęcona Bronisławowi Piłsudskiemu i Jego Dziedzictwu Naukowemu / IV International Conference on Bronisław Piłsudski and His Scholarly Heritage. Bronisław Piłsudski: On the Centennial of His Death. Towards an Independent Homeland
Maria Domańska-Nogajczyk, Tomasz Wójcik, Uroczystość wręczenia doktoratu honoris causa Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach profesor Wiktorii Śliwowskiej, 25 kwietnia 2019 roku

Kontakt

Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego Sp. z o.o.
Pl. Uniwersytecki 15
50-137 Wrocław
tel./faks 71 375 28 85
biuro@wuwr.com.pl
marketing@wuwr.com.pl

Zapisz się na newsletter