Oblicza nicości. Z dziejów nihilizmu europejskiego w XIX wieku

Jan Wasiewicz
ISBN: 978-83-229-3066-3
Liczba stron: 488
Format: A5, oprawa twarda
Rok wydania: 2010
Nakład wyczerpany

Konstytutywnym wymiarem wielorakich form, postaci i masek nihilizmu jest „doświadczenie” nicości. Autor wyróżnia pięć podstawowych typów takiego doświadczenia: 1) doświadczenie mocy negacji czy też siły negatywności, 2) doświadczenie różnorako rozumianego braku: sensu, prawdy, dobra, wartości, tego, co święte (sacrum, boskości, Boga), 3) doświadczenie problematyczności, 4) doświadczenie marności świata, wreszcie 5) doświadczenie nicości absolutnej. Następnie ukazuje, jak te doświadczenia aktualizowały się w dziewiętnastowiecznej kulturze na polu filozofii, literatury, polityki i religii. Rozpoczynając rozważania od debaty na temat nihilistycznych konsekwencji idealizmu w filozofii i literaturze niemieckiej na przełomie XVIII i XIX w., autor kontynuuje swoją analizę, śledząc nihilistyczne wątki w twórczości i działalności dziewiętnastowiecznych filozofów, literatów i działaczy społecznopolitycznych, takich jak m.in.: Max Stirner, młodohegliści, Kierkegaard, Schopenhauer, Leopardi, Mainländer, Turgieniew, Pisariew, Nieczajew i Dostojewski, kończąc na Nietzschem, punkcie zwrotnym w dziejach nihilizmu w obydwu wyróżnionych przez autora sposobach rozumienia tych dziejów, tj. z jednej strony jako dziejów różnorakich form doświadczania nicości, z drugiej jako dziejów dyskusji o tych doświadczeniach, czyli historii debaty nad nihilizmem.

Jan Wasiewicz (ur. 1973) jest wykładowcą filozofii, wiedzy o sztuce i estetyce oraz religioznawstwa w Wyższej Szkole Zawodowej „Kadry dla Europy” w Poznaniu. Zajmuje się przede wszystkim filozofią religii oraz filozofią kultury, skupiając się wokół problemu funkcji/dysfunkcji religii w kulturze. W szczególności interesuje go zagadnienie ateizmu jako zjawiska kulturowego zarówno z historycznej perspektywy, jak i z perspektywy współczesnych dyskusji na ten temat. W roku 2004 uzyskał stopień doktora filozofii na podstawie niniejszej rozprawy. Jest autorem kilku artykułów naukowych, m.in. o Nietzschem, Stirnerze i Dostojewskim.

WSTĘP
ROZDZIAŁ I: NIHILIZM AD PORTAS: IDEALISTYCZNO-ROMANTYCZNA UWERTURA (PRZEŁOM XVIII I XIX WIEKU)
1. Uwagi wstępne
2. Narodziny nihilizmu z ducha idealizmu: Jacobi i Fichte
3. Niespełnione "zadanie nihilizmu": Hegel i Schelling
3.1. Domniemany "logiczny nihilizm" Hegla
3.2. Realny idealizm Schellinga jako "absolutny nihilizm"
4. Nihilizm a la mode romantique: wybrani przedstawiciele i krytycy
4.1. William Lovell Tiecka
4.2. Hyperion Holderlina
4.3. "Poetycki nihilizm" według Jeana Paula
4.4. Nihilistyczne aspekty "kryzysu kantowskiego" Kleista oraz Herderowska krytyka kantyzmu w Kalligone
4.5. Straże nocne Bonawentury
ROZDZIAŁ II: "WIDMO KRĄŻY PO EUROPIE - WIDMO NIHILIZMU": DZIEJE NIHILIZMU OD LAT DWUDZIESTYCH DO PIĘĆDZIESIĄTYCH XIX WIEKU
1. Uwagi wstępne
2. Katoliccy i liberalni krytycy nihilizmu: Baader, Radowitz, Cortes i Auerbach
2.1. Baader: między naukowym nihilizmem a obskuranckim pietyzmem
2.2. Radowitz, Cortes i Auerbach: nihilizm - wróg publiczny numer jeden
3. Kierkegaarda melancholijny nihilizm nudy, ironii, lęku i rozpaczy
4. Hedonistyczno-egoistyczny nihilizm Stirnera
5. Krytyczny nihilizm lewicy heglowskiej i grupy Młode Niemcy
5.1. Strauss, Bauer, Feuerbach: nihilistyczne aspekty radykalizacji heglizmu
5.2. Die Nihilisten Gutzkowa
ROZDZIAŁ III: NIHILIZM W KRĘGU MYŚLI SCHOPENHAUEROWSKIEJ
1. Antywoluntarystyczny nihilizm Schopenhauera
2. Leopardi: pesymizm jako nihilizm
3. Soteriologiczny nihilizm Hartmanna i Mainlandera
3.1. Philosophie des Unbewusten Hartmanna
3.2. Philosophie der Erlosung Mainlandera
ROZDZIAŁ IV: EX ORIENTE NIHIL. DZIEWIĘTNASTOWIECZNY NIHILIZM ROSYJSKI
1. Uwagi wstępne
2. Dwa modele nihilisty: Bazarow i Rachmietow
2.1. Turgieniewowski Bazarow i jego propagator Pisariew
2.2. "Nowy człowiek": Rachmietow Czernyszewskiego
3. Słowo staje się ciałem: od nihilistycznych słów do nihilistycznych czynów - nihilizm jako afirmacja rewolucji i terroru
4. Dostojewskiego zmagania z nihilizmem
4.1. Notatki z podziemia
4.2. Biesy
ROZDZIAŁ V: WYSOKA FALA NIHILIZMU: NIETZSCHE
1. Didaskalia
2. Prolog
3. "Incipit tragoedia"
ZAKOŃCZENIE
Bibliografia
Summary
Indeks osobowy

Kontakt

Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego Sp. z o.o.
Pl. Uniwersytecki 15
50-137 Wrocław
tel./faks 71 375 28 85
biuro@wuwr.com.pl
marketing@wuwr.com.pl

Zapisz się na newsletter