Kaspar von Schwenckfeld. Myśl i działalność do 1534 roku

Gabriela Wąs
ISBN: 83-229-2558-1
Liczba stron: 404
Format: B5, oprawa broszurowa
Rok wydania: 2005
Nakład wyczerpany

Myśl Kaspra von Schwenckfelda jest jednym z obserwowalnych do dziś przykładów jak bardzo ludzie tamtej epoki gorąco oczekiwali naprawy Kościoła i że nie chodziło o zlikwidowanie jedynie tzw. nadużyć, czyli nieprawidłowości w jego funkcjonowaniu, lecz że wielu postrzegało ją w kategoriach odrodzenia chrześcijaństwa. Wielkie i głębokie oddziaływanie idei reformacyjnych wiązało się także z rozbudzoną nadzieją na ich oczyszczającą wartość dla doświadczania wiary chrześcijańskiej i torowania bardziej indywidualnej i bardziej bezpośredniej drogi do Boga.

Te tendencje uwidaczniały się u Schwenckfelda w dwóch zakresach. Z jednej strony jego myśl wyraźnie ewoluowała w okresie 1518/19-34 ku zjawisku, które można by określić mianem chrześcijaństwa bezwyznaniowego. Przejawiało się ono w zaniechaniu prób uporządkowania własnych poglądów w bardziej skonsolidowany system zasad wyznaniowych oraz w konsekwentnym oporze wobec ustanawianych aktów wyznania przez gremia teologów i urzędy kościelne. Innym aspektem tej tendencji była niechęć Schwenckfelda do budowania jakiejkolwiek trwalszej struktury wśród własnych zwolenników. Jeśli nawet można stwierdzić istnienie w jego myśli tendencji separatystycznych wobec powstających nowych kościołów reformacyjnych, to miały one zawsze wymiar indywidualny. Chodziło w nich o zbudowanie pełnej autonomii człowieka wierzącego w jego stosunku do Boga, nigdy zaś nie miało cech sprzyjających budowie osobnej gminy kościelnej.

Z drugiej strony myśl reprezentowana przez Schwenckfelda wydaje się być przykładem na koincydencję między ideami reformacyjnymi a głębokimi przemianami kulturowymi wyrażającymi się w zmianach postrzegania i przeżywania świętości. Rysem jego pobożności i religijności było bowiem stopniowe, ale konsekwentne uwalnianie jej od wszelkiej zewnętrzności. Przyjmowanie sakramentów, słuchanie słowa Bożego czy przynależność do Kościoła Chrystusowego stawały się dla niego aktami najgłębiej wewnętrznymi. Zewnętrzność tych aktów miała wprawdzie ważną funkcję przypominania o dziele Chrystusa oraz wskazywania na obietnicę łaski i darów Bożych, lecz Schwenckfeld wykluczał pojmowanie ich jako automatycznie związanych z działaniem w nich Boga. Pozbawione one zostały także znaczenia dla objawiania się w ten sposób wiary. W tak konsekwentnym przeprowadzaniu rozdziału między tym, co stanowiło zewnętrzne objawy życia religijnego, a tym, co istotnie było wewnętrzną wiarą, przejawiała się prawdopodobnie jedna z ważnych cech zachodzącej w społeczeństwach Europy szesnastowiecznej "reformacji kulturowej". Charakterystyczne dla niej wydaje się być owo rozwiązywanie ścisłej zależności między wiarą a jej uzewnętrznianiem się za pomocą aktów ascezy religijnej czy ścisłego przestrzegania nakazów kościelnych, cechujących pobożność średniowieczną, oraz gruntowne zmiany w sposobie wyrażania uczuć religijnych w porównaniu z tamtym okresem, polegające na odrzuceniu konieczności przejawiania się ich w określonej formie zewnętrznej.

Obdarzenie tego, co wewnętrzne autonomicznym życiem i uwolnienie go od zewnętrznej sprawdzalności, rozgrywające się w płaszczyźnie religijnej, posiadało jednak zarazem szerokie implikacje kulturowe polegające na pojmowaniu wewnętrznego świata myśli i doświadczeń człowieka jako najistotniejszej części ludzkiego bytu.

 

Ze Wstępu

  • Początek drogi
  • Pochodzenie i wykształcenie
  • Przebudzenie duchowe i pierwsze lata działalności 1518-1521
  • Początki działalności reformatorskiej we własnych dobrach
  • Działalność reformatorska na dworze księcia legnicko-brzesko-wołowskiego do 1523
  • Początki działalności pastoralnej
  • Schwenckfeld jako reformator luterański. Próby reformacji według idei luterańskich
  • List otwarty do biskupa Jakoba von Salzy - program reformy diecezji wrocławskiej
  • Traktat o zasadach wiary ewangelickiej - program reformacji w księstwach Fryderyka I
  • Od krytyki luteranizmu do nowej reformacji
  • W poszukiwaniu własnej drogi - krytyka luterańskiego pojmowania Wieczerzy Pańskiej
  • Nowa reformacja - podstawy ideowe i religijne reformacji schwenckfeldiańskiej
  • De cursu verbi Dei - ideowe porozumienie z antyluterańskim obozem wewnątrz reformacji
  • Kształt reformacji schwenckfeldiańskiej. Budowa apostolskiego Kościoła w Legnicy
  • Między racjami politycznymi a wartościami religijnymi
  • Zmiana dynastii rządzącej na Śląsku a reformacja schwenckfeldiańska
  • Obrona reformacji schwenckfeldiańskiej przed katolikami i luteranami
  • Pogłębienie się krytycznego stosunku do Lutra
  • Stosunek do erazmiańsko-luterańskiego sporu o wolnej i niewolnej decyzji
  • Obrona własnych przekonań - emigracja
  • Niezależny myśliciel religijny
  • Strasburg jako ośrodek reformacyjny i przyjęcie w nim Schwenckfelda
  • Kolokwium marburskie. Stosunki z Zwinglim i Lutrem w okresie Strasburskim
  • Krytyka Konfesji augsburskiej - manifest wolności chrześcijańskiej
  • Znaczenie anabaptyzmu dla dalszego rozwoju myśli religijnej Schwenckfelda
  • Konflikt z Kościołem protestanckim
  • Rozważania o relacji miedzy kościołem i państwem
  • Sprawa Schwenckfelda w czasie synodu strasburskiego
  • Emigracja ze Strasburga

Kontakt

Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego Sp. z o.o.
Pl. Uniwersytecki 15
50-137 Wrocław
tel./faks 71 375 28 85
biuro@wuwr.com.pl
marketing@wuwr.com.pl

Zapisz się na newsletter